Martin Veliaj: “Duhet të vija në Amerikë që të kuptoja çfarë është demokracia dhe të gjykoja Shqipërinë”

 

I ftuar në “Albanian American Podcast”, me drejtues Endri Misku, Martin Veliaj ka ndarë një reflektim kritik mbi demokracinë shqiptare, funksionimin e shtetit dhe përvojën e tij në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Sipas tij, vetëm pasi emigroi në Amerikë arriti të kuptonte më qartë kuptimin e lirisë, të drejtave të njeriut dhe funksionimin e një shteti demokratik.

Martin Veliaj, gjatë një interviste, ka folur për realitetin politik dhe shoqëror në Shqipëri, duke e krahasuar atë me përvojën e tij të jetesës në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.

Një nga momentet më domethënëse të intervistës ishte rrëfimi i tij personal se si emigrimi në Amerikë i ndryshoi mënyrën e të menduarit dhe të kuptuarit të demokracisë.

“Duhet të kalonin 36 vite që të kuptoja çfarë është demokracia”

Veliaj u shpreh se për shumë vite kishte jetuar në Shqipëri pa pasur mundësinë të kuptonte plotësisht se si duhet të funksionojë një shtet demokratik. Sipas tij, vetëm pasi mbërriti në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, arriti të krijonte një këndvështrim tjetër mbi institucionet, të drejtat individuale dhe marrëdhënien mes shtetit dhe qytetarit. “Duhet të kalonin 36 vite që të vija në Amerikë, që unë të kuptoja çfarë është demokracia e vërtetë”, u shpreh ai gjatë intervistës.

Ai theksoi se përvoja amerikane e ndihmoi të kuptonte më mirë rëndësinë e lirisë së fjalës dhe të drejtave të njeriut. “Në jetën time duhet të kalonin 36 vjet që të kuptoja se si funksionon demokracia, si funksionon e drejta e fjalës, si funksionojnë të drejtat e njeriut dhe si funksionon një shtet i mirëfilltë”, deklaroi Veliaj.

Për të, kjo përvojë nuk ishte thjesht një ndryshim vendbanimi, por një proces ndërgjegjësimi që ndikoi në mënyrën se si e shikon sot Shqipërinë.

“Duhet të vija këtu që të kuptoja dhe të gjykoja Shqipërinë”

Një nga deklaratat më të forta të Veliajt lidhet me bindjen e tij se distanca nga Shqipëria i dha mundësinë ta vlerësonte më objektivisht realitetin e vendit ku kishte jetuar. Ai shpjegoi se, kur një individ jeton për një kohë të gjatë brenda një sistemi të caktuar, mund të jetë e vështirë të dallojë problemet e atij sistemi, veçanërisht nëse nuk ka përjetuar një realitet tjetër.

Sipas Veliajt, jetesa në Amerikë i krijoi mundësinë të krahasojë dy mënyra të ndryshme të funksionimit të institucioneve dhe të marrëdhënies së qytetarëve me shtetin. Ai theksoi se, pavarësisht problemeve që mund të ekzistojnë edhe në Shtetet e Bashkuara, përvoja e tij në këtë vend e ka ndihmuar të kuptojë rëndësinë e institucioneve dhe të lirive individuale.

Në këtë kontekst, Veliaj argumentoi se shqiptarët që jetojnë jashtë vendit mund të kenë një këndvështrim tjetër mbi zhvillimet në Shqipëri, pikërisht sepse kanë mundësinë të krahasojnë realitete të ndryshme.

“Funksioni i shtetit është të përmirësojë jetën e qytetarëve”

Gjatë intervistës, Veliaj ngriti edhe një pyetje që, sipas tij, duhet të jetë në qendër të çdo diskutimi politik: Përse ekziston një shtet? Ai argumentoi se shteti duhet të jetë një organizim që përfaqëson interesat e qytetarëve dhe punon për përmirësimin e jetës së tyre. “Funksioni kryesor i një shteti është të përmirësojë jetën e qytetarëve dhe të veprojë në interes të tyre”, u shpreh ai.

Në vijim, Veliaj kritikoi mënyrën se si, sipas tij, ka funksionuar shteti shqiptar gjatë dekadave të fundit. Ai shprehu bindjen se qeverisjet shqiptare, që nga fillimi i tranzicionit demokratik, nuk kanë arritur të përmbushin siç duhet përgjegjësitë ndaj qytetarëve. Kritikat e tij u përqendruan veçanërisht te periudha pas rënies së komunizmit, çështja e pronave dhe trajtimi i ish-të përndjekurve politikë. 

Sipas tij, këto janë disa nga problemet historike që kanë ndikuar në zhvillimin e demokracisë shqiptare.

Liria e fjalës dhe pavarësia nga presioni politik

Një tjetër temë e rëndësishme e intervistës ishte liria për të shprehur mendimin pa pasur frikë nga pasojat personale apo politike. Veliaj theksoi se jetesa në Amerikë dhe pavarësia e tij ekonomike i kanë dhënë mundësinë të flasë hapur për çështjet që e shqetësojnë.

Ai u shpreh se një individ që ka ndërtuar jetën përmes punës dhe përpjekjeve personale duhet të jetë i lirë të shprehë bindjet e tij. “Duhet që me forcat e tua, pa meritën e askujt, të kesh bërë diçka, që të kesh zë dhe fuqi të flasësh për të vërtetën”, deklaroi ai.

Veliaj shtoi se nuk ndihet i varur nga individë apo struktura politike dhe se nuk pranon që mendimet e tij të ndikohen nga presionet e të tjerëve. Ai përmendi gjithashtu mesazhe që, sipas tij, i janë dërguar për shkak të qëndrimeve publike, por theksoi se nuk i konsideron ato arsye për të heshtur.

Për të, liria e shprehjes përfshin edhe të drejtën e të tjerëve për të kundërshtuar mendimet e tij.

“Të jesh mendjehapur do të thotë të dëgjosh edhe mendimin ndryshe”

Në pjesën përmbyllëse të reflektimit të tij, Veliaj u ndal te kultura e debatit në shoqërinë shqiptare. Ai argumentoi se demokracia nuk mund të funksionojë pa respektimin e mendimeve të ndryshme. Sipas tij, të qenët mendjehapur nuk nënkupton vetëm pranimin e ideve që përputhen me bindjet personale, por edhe gatishmërinë për të dëgjuar argumente të kundërta.

Veliaj kritikoi tendencën për të paragjykuar apo fyer individët që shprehin qëndrime të ndryshme politike dhe shoqërore. Ai theksoi se një shoqëri demokratike duhet të krijojë hapësirë për diskutim, kundërshtim dhe shkëmbim idesh pa armiqësi personale.

Sipas tij, shoqëria shqiptare ka nevojë për më shumë ndërgjegjësim qytetar dhe një kulturë debati që mbështetet te argumentet dhe respekti i ndërsjellë.

Amerika si një përvojë që ndryshoi këndvështrimin për Shqipërinë.

Rrëfimi i Martin Veliajt në “Albanian American Podcast” sjell në vëmendje një temë që prek shumë shqiptarë të diasporës: mënyrën se si emigrimi mund të ndikojë në perceptimin e vendlindjes.

Për Veliajn, Amerika nuk përfaqëson vetëm një vend ku ka ndërtuar një jetë të re, por edhe një përvojë që e ka ndihmuar të kuptojë ndryshe demokracinë, lirinë dhe përgjegjësinë e institucioneve ndaj qytetarëve. Deklarata e tij se iu deshën 36 vite dhe emigrimi në Shtetet e Bashkuara për të kuptuar se si funksionon demokracia, përmbledh thelbin e mesazhit që ai përcolli gjatë intervistës.

Përmes këtij reflektimi, Veliaj ngre një çështje më të gjerë mbi nevojën për ndërgjegjësim qytetar në Shqipëri dhe rëndësinë e njohjes së modeleve të ndryshme demokratike. Në qendër të mesazhit të tij qëndron bindja se për të vlerësuar realitetin ku jeton, ndonjëherë duhet ta shohësh atë edhe nga jashtë.

BODURIX MEDIA

Zëri i diasporës shqiptare në Shtetet e Bashkuara të Amerikës

BURIMI DHE REFERENCAT

Ky artikull është përgatitur nga BODURIX MEDIA, bazuar në deklaratat e aktivistit Martin Veliaj gjatë intervistës së tij në “Albanian American Podcast”, me drejtues Endri Misku.

Deklaratat janë përpunuar dhe përshtatur në format gazetaresk, duke ruajtur kuptimin e rrëfimit origjinal.

Burimi: Albanian American Podcast – Endri Misku

Përgatiti: BODURIX MEDIA